No. 14 Konunun Özünü Kaçırma Safsataları petitio principii
Kısır Döngü Safsatası
İngilizcesi: Begging the Question
Doğru, çünkü doğru diyorsun. Kanıt diye gösterdiğin şey, kılık değiştirmiş iddianın kendisi.
Şükrü köyün en dürüst esnafı. Hiç yalan söylemez.
Nereden biliyisun yalan söylemediğini?
E kendisi söyledi!
Nedir?
Kanıtlamak istediğin şeyi, kanıtın içinde zaten kabul etmiş olmak. Öncül ile sonuç aynı şeyi söyler, sadece başka kelimelerle söyler; argüman kendi etrafında döner durur.
Kalıbı
- X doğrudur, çünkü Y.
- Y’nin doğru olması için X’in zaten doğru olması gerekir.
- Yani: X doğrudur, çünkü X doğrudur.
Neden tutmaz?
Döngü, kelimeler değişince görünmez olur. “Dürüsttür, çünkü yalan söylemez” iki ayrı cümle gibi durur ama aslında tek cümledir. Kimse durup öncülü sorgulamayınca argüman sağlam görünür; oysa dışarıdan içeri hiç kanıt girmemiştir. Döngü ne kadar uzunsa o kadar iyi saklanır.
Nasıl yakalarsın?
- Kanıt dediği şeyi iddiadan ayırınca geriye bir şey kalmıyor.
- “Çünkü”den sonra gelen şey, öncekinin başka kelimelerle söylenmiş hâli.
- Argümana dışarıdan hiçbir şey girmiyor: tanık yok, ölçüm yok, örnek yok.
Ne dersin?
“Peki onu nereden biliyoruz?” diye sor; cevap yine iddianın kendisine dönüyorsa döngüyü göstermişsin demektir. Sonra dışarıdan bir şey iste: “İddianın dışında bir kanıt var mı?”
Safsata olmadığı zaman
Bazı şeyler tanım gereği doğrudur: “bekârlar evli değildir” cümlesi döngü değil, tanımdır. Kanıtsız iddia da döngü değildir, sadece kanıtsız bir iddiadır. Kısır döngü, kanıt sunuyormuş gibi yapıp iddiayı tekrar etmektir.
Örnekler
- ReklamReklam: “En iyi deterjan, çünkü en iyi temizleyen bu.” Aynı cümleyi iki kere söylemiş oluyor.
- İşMüdür: “Bu prosedür gerekli, çünkü prosedürlere uymak zorunlu.”
- Aile“Büyüklerin sözü dinlenir, çünkü büyükler öyle diyor.”
- Okul“Bu kitap güvenilir, çünkü kitapta öyle yazıyor.”