No. 15 Konunun Özünü Kaçırma Safsataları
Kale Direğini Oynatma Safsatası
İngilizcesi: Moving the Goalposts
Dediğini yaptım. Şimdi çıtayı başka yere koyuyorsun.
Odayı boya, bir daha ağzımı açmam.
Duvar tamam da pencere? Kapı? Süpürgelik? Onlar da olunca ağzımı açmam.
Ha bu kale her golde bir metre geri gidiyi. Ben Dursun’la çay içmeye gideyrum.
Nedir?
Bir şart koymak, şart yerine gelince de şartı değiştirmek. Kanıt istenir, kanıt gelir, “o sayılmaz” denir; iş istenir, iş biter, “asıl şu iş lazımdı” denir. Kale, tam gol olacakken bir metre geriye taşınır.
Kalıbı
- “X’i yaparsan / gösterirsen kabul ederim.”
- X yapılır / gösterilir.
- “Aslında Y de lazım.” (Y sonsuza kadar uzar.)
Neden tutmaz?
Kabul etmek istemeyen biri için en rahat yol, kaybettiğini hiç ilan etmemektir. Her yeni şart tek başına makul görünür; ancak arka arkaya dizince oyun ortaya çıkar. Karşı taraf yorulur ya da vazgeçer; direği oynatan da hiçbir şey kabul etmeden “kazanmış” olur.
Nasıl yakalarsın?
- Şart yerine geldi ama kabul gelmedi; onun yerine yeni bir şart geldi.
- “Tamam da…”, “aslında…”, “o sayılmaz” kalıpları.
- Ne yaparsan yap yetmiyor; “yeterli”nin tanımı sen yaklaştıkça uzaklaşıyor.
Ne dersin?
Şartı en baştan netleştir: “Şunu yaparsam kabul ediyor musun? Evet mi, hayır mı?” Direk oynayınca da göster: “Şart buydu, yerine geldi. Şimdi yeni bir şart koyuyorsun. Kaç şart daha var?”
Safsata olmadığı zaman
Yeni bir bilgi çıkınca şartı değiştirmek meşrudur: “Kanıtın sahte olduğu anlaşıldı, yenisi lazım.” Bir kanıtın gerçekten yetersiz olduğunu göstermek de öyledir. Safsata, sebep göstermeden ya da her seferinde yeni bir sebep uydurarak kaleyi taşımaktır.
Örnekler
- İşMüdür: “Rapora üç grafik ekle, onaylarım.” Üç grafik eklenince: “Aslında bir tablo da lazımdı.”
- AileBaba: “Notların yükselirse telefon alırım.” Notlar yükselince: “Bir dönem daha görelim.”
- Sosyal medya“Kaynak göster.” Kaynak gösterilir: “O kaynak taraflı.” Başka kaynak gösterilir: “O da taraflı.”
- Futbol“Bu maçı kazanırsak hocayı kabul ederim.” Maç kazanılınca: “Deplasmanda da kazansın da görelim.”