No. 15 Konunun Özünü Kaçırma Safsataları
Kale Direğini Oynatma Safsatası
İngilizcesi: Moving the Goalposts
Dediğini yaptım. Şimdi çıtayı başka yere koyuyorsun.
Odayı boya, bir daha ağzımı açmam.
Duvar tamam da pencere? Kapı? Süpürgelik? Onlar da olunca ağzımı açmam.
Ha bu kale her golde bir metre geri gidiyi. Ben Dursun’la çay içmeye gideyrum.
Nedir?
Bir şart koymak, şart yerine gelince şartı değiştirmek. Kanıt istenir, kanıt gelir, “o sayılmaz” denir; iş istenir, iş biter, “asıl şu iş” denir. Hedef, tam vurulacakken bir metre geriye taşınır.
Kalıbı
- “X’i yaparsan / gösterirsen kabul ederim.”
- X yapılır / gösterilir.
- “Aslında Y de lazım.” (Y sonsuza kadar uzar.)
Neden tutmaz?
Kabul etmek istemeyen biri için en rahat yol, kaybettiğini hiç ilan etmemektir. Her yeni şart tek başına makul görünür; dizi hâlinde bakınca oyun görünür. Karşı taraf yorulur ya da vazgeçer; direği oynatan, hiçbir şey kabul etmeden “kazanmış” olur.
Nasıl yakalarsın?
- Şart yerine geldi, kabul gelmedi; yerine yeni bir şart geldi.
- “Tamam da…”, “aslında…”, “o sayılmaz” kalıpları.
- Ne yaparsan yap yetmiyor; “yeterli”nin tanımı senin önünden kaçıyor.
Ne dersin?
Şartı baştan netleştir: “Şunu yaparsam kabul ediyor musun? Evet mi, hayır mı?” Direk oynayınca göster: “Şart buydu, yerine geldi. Şimdi yeni şart koyuyorsun. Kaç şart daha var?”
Safsata olmadığı zaman
Yeni bilgi çıkınca şartı değiştirmek meşrudur: “Kanıtın sahte olduğu anlaşıldı, yenisi lazım.” Bir kanıtın gerçekten yetersiz olduğunu göstermek de öyle. Safsata, sebep göstermeden ya da her seferinde yeni bir sebep uydurarak hedefi kaydırmak.
Örnekler
- İş“Rapora üç grafik ekle, onaylarım.” Üç grafik eklenir: “Aslında tablo da lazımdı.”
- Aile“Notların yükselirse telefon alırım.” Notlar yükselir: “Bir dönem daha görelim.”
- Sosyal medya“Kaynak göster.” Kaynak gösterilir: “O kaynak taraflı.” Başkası: “O da.”
- Futbol“Bu maçı kazanırsak hocayı kabul ederim.” Kazanılır: “Deplasmanda da kazansın, görelim.”