No. 39 Otoriteye Başvurma Safsataları ipse dixit
Ben Dedim Oldu Safsatası
İngilizcesi: Bare Assertion
Ben dedim ya, diyorsun. Dedin, duyduk. Peki neden?
Dolmuş bugün gelmeyecek. Ben biliyorum.
Nereden biliyisun Fadime? Grev mi var, yol mu kapalı?
“Ben dedim” bir sebep değil Fadime. Sebep olsaydı bize de söylerdun; bak, dolmuş da geliyi.
Nedir?
Bir iddiayı hiçbir gerekçe göstermeden, sadece söylemiş olmanın gücüyle kabul ettirmeye çalışmak: “Öyle işte.” “Ben biliyorum.” Ses ne kadar kendinden emin olursa olsun, arkasında sebep yoksa ortada bir iddia vardır, bir argüman değil.
Kalıbı
- X doğrudur.
- Neden? Çünkü X doğrudur. / Çünkü ben öyle diyorum.
Neden tutmaz?
Kendinden emin bir ses, kanıt gibi duyulur; hele karşı taraf tereddütlüyse. Bu safsata, tartışmayı kanıt düzleminden kişilik düzlemine çeker: kim daha kararlı konuşuyorsa o kazanır. Sık tekrarlanınca daha da güçlenir; bir şeyi beş kere duyan, altıncıda onu bilinen bir şey sanır. Oysa tekrar, sebep değildir; ses tonu da değildir.
Nasıl yakalarsın?
- İddia var, “çünkü” yok; “çünkü” gelirse iddianın tekrarı geliyor.
- “Ben biliyorum”, “öyle işte”, “belli zaten”, “yazıyorum bir kenara” kalıpları.
- Ses tonu ve kararlılık, kanıtın yerini almış.
Ne dersin?
Sakin bir “neden?” yeter; ikinci bir “neden?” çoğu zaman işi bitirir. Sebep gelmiyorsa adını koy: “Bu bir iddia, argüman değil. Sebebini duyunca konuşuruz.” Tekrarlanınca sen de aynısını tekrarla; tekrar sana da serbest.
Safsata olmadığı zaman
Her cümleye gerekçe eklenmez; herkesin kabul ettiği ya da kolayca kontrol edilebilecek şeyleri söylemek safsata değildir. Sebebini sonradan vermek de öyledir: “Gelmeyecek; geçen hafta hat kapandı” dendiği anda iddia argümana dönüşür. Safsata, sebep sorulduğunda cevabın iddianın kendisi ya da konuşanın kendisi olmasıdır.
Örnekler
- İşMüdür: “Bu müşteri asla ödemez, biliyorum.” Neden bildiği sorulunca: “Bu işte yirmi yılım var.” Yirmi yıl bir sebep değil, bir süredir.
- AileBaba: “O çocuk sana göre değil.” Kız: “Neden?” Baba: “Değil işte.”
- Sosyal medya“Bu haber yalan, kesin.” Kesinliğin kaynağı sorulunca cevap: “Belli zaten.” Kime belli, nereden belli; söyleyen yok.
- Futbol“Bu hoca bu takımı düşürür, yazıyorum bir kenara.” Kenara yazmak bir öngörü değil, bir el yazısıdır; sebep hâlâ yok.