No. 12 Şaşırtma Safsataları
İmalı Soru Safsatası
İngilizcesi: Loaded Question
Hükmü sorunun içine saklamışsın. Ben o oyuna gelmem.
Söyle bakalum Dursun, karuna yalan söylemeyi ne zaman bıraktun?
Bırakmadum… yani başlamadum ki! Uy, ne desem batayrum!
Evet desen batar, hayır desen batar. Cevap verme Dursun, büyüklük sende kalsun.
Nedir?
İçine tartışmalı bir varsayım gömülmüş sorudur. Nasıl cevaplarsan cevapla, varsayımı kabul etmiş olursun. “Kopya çekmeyi bıraktın mı?” sorusuna evet desen de suçlusun, hayır desen de.
Kalıbı
- Soru: “X’i yapmayı bıraktın mı?” (X’i yaptığın varsayılmış)
- Evet: “Demek yapıyordun.”
- Hayır: “Demek hâlâ yapıyorsun.”
Neden tutmaz?
Soru, iddia gibi görünmediği için insanı savunmasız yakalar; insan soruya cevap vermeye alışıktır, soruyu sorgulamaya değil. Varsayım, sen cevap verirken sessizce içeri sızar. Seyirci de sadece cevabı duyar: kekelediğini, kızardığını. Numaranın amacı, seni suçlamadan suçlu göstermektir.
Nasıl yakalarsın?
- Hangi cevabı versen, tatsız bir şeyi kabul etmiş oluyorsun.
- “Ne zaman”, “neden”, “hâlâ” ile başlayan ve arkasında gizli bir iddia taşıyan sorular.
- Cevap vermeye çalışırken kendini savunma pozisyonunda buluyorsun.
Ne dersin?
Cevap verme, önce varsayımı ortaya çıkar: “Bu soru bir şeyi peşinen kabul etmiş sayıyor; önce onu konuşalım. Yalan söylediğimi nereden çıkardın?” Soruyu ikiye böl, her parçayı ayrı ayrı cevapla.
Safsata olmadığı zaman
Her sorunun bir varsayımı vardır; “saat kaç?” bile karşındakinin saati olduğunu varsayar. Varsayım tartışmasızsa ve iki taraf da kabul ediyorsa sorun yok. Safsata, tam da tartışılan şeyi soruya gömüp cevaplayanı onu kabullenmiş gibi göstermektir.
Örnekler
- İşMüdür: “Bu projeyi neden bu kadar geç bitirdiniz?” Oysa projenin geç bitip bitmediği daha konuşulmadı bile.
- AileTeyze: “Ne zaman düzgün bir işe gireceksin?” Şimdiki işinin düzgün olmadığına çoktan karar vermiş.
- Sosyal medya“Bu markanın müşterileri aldatmasına ne diyorsunuz?” Markanın aldattığı sorunun içinde hazır geliyor; ortaya daha hiçbir kanıt konmadı.
- FutbolRakip taraftar: “Hakem bu sefer de mi sizi kurtaracak?” Önceki maçlarda hakemin kurtardığı, sorunun içinde peşinen kabul ettirilmiş.