Bir Bilen Safsatası

Nedir?

Bir iddiayı, onu söyleyen kişi önemli ya da tanıdık diye kabul etmek. Uzmanlık bir konuda geçerlidir; ünlü olmak hiçbir konuda geçerli değildir; “Almanya’da yaşamak” ise ancak Almanya ile ilgili konularda geçerlidir.

Kalıbı

1. A kişisi X der.
2. A önemli / ünlü / okumuş / akıllı biri.
3. Öyleyse X doğru.

Neden tutmaz?

Uzmanlara güvenmek zorundayız; her şeyi kendimiz ölçemeyiz. Sorun, güveni yanlış yere taşımak: kalp doktorunun araba tavsiyesi, futbolcunun diş macunu, kuzenin tamir bilgisi. Bir de asıl soru: uzman ne dediyse onun kanıtı var mı? Uzmanı uzman yapan unvanı değil, kanıtı gösterebilmesidir.

Nasıl yakalarsın?

• Kanıt yerine bir isim ya da unvan var.
• Unvan ile konu uyuşmuyor: doktor-araba, tamirci-diyet, gurbetçi-her şey.
• “Neden?” diye sorunca cevap “çünkü o dedi.”

Ne dersin?

“Peki o neye dayanarak dedi?” Uzman gerçek bir uzman ise kanıtı vardır ve anlatabilir. Anlatamıyorsa elinde bir isim vardır, bir iddia değil. Bir de alanını sor: “Bu onun uzmanlık alanı mı?”

Safsata olmadığı zaman

Alanında uzman birine, alanı içindeki bir konuda güvenmek safsata değil, akıl. Kardiyoloğun kalp tavsiyesi, tamircinin araba tavsiyesi sağlam bir gerekçedir; kesin kanıt değil ama iyi bir başlangıç. Safsata, unvanı alanının dışına taşımak ya da unvanı kanıtın yerine koymaktır.