No. 09 Otoriteye Başvurma Safsataları argumentum ad verecundiam
Bir Bilen Safsatası
İngilizcesi: Appeal to Authority
“Bir bilen dedi.” Kim, neyi biliyor, nereden biliyor?
Almanya’daki kuzenum dedi, ha bu arabayi al, Alman arabasi bozulmaz.
Almanya’da yaşayan bilir, kesin bozulmaz!
Kuzen berber, Temel. Arabayi tamirciye sor.
Nedir?
Bir iddiayı, onu söyleyen kişi önemli ya da tanıdık diye kabul etmek. Uzmanlık bir konuda geçerlidir; ünlü olmak hiçbir konuda geçerli değildir; “Almanya’da yaşamak” ise ancak Almanya konusunda.
Kalıbı
- A kişisi X der.
- A önemli / ünlü / okumuş / gurbetçi biri.
- Öyleyse X doğru.
Neden tutmaz?
Uzmanlara güvenmek zorundayız; her şeyi kendimiz ölçemeyiz. Sorun, güveni yanlış yere taşımak: kalp doktorunun araba tavsiyesi, futbolcunun diş macunu, kuzenin tamir bilgisi. Bir de asıl soru: uzman ne dediyse onun kanıtı var mı? Uzmanı uzman yapan unvanı değil, kanıtı gösterebilmesi.
Nasıl yakalarsın?
- Kanıt yerine bir isim ya da unvan var.
- Unvan ile konu uyuşmuyor: doktor araba, tamirci diyet, gurbetçi her şey.
- “Neden?” diye sorunca cevap “çünkü o dedi.”
Ne dersin?
“Peki o neye dayanarak dedi?” Uzman gerçekse kanıtı vardır ve anlatabilir. Anlatamıyorsa elinde bir isim var, bir iddia yok. Bir de alanını sor: “Bu onun konusu mu?”
Safsata olmadığı zaman
Alanında uzman birine, alanı içindeki bir konuda güvenmek safsata değil, akıl. Kardiyoloğun kalp tavsiyesi, tamircinin araba tavsiyesi sağlam bir gerekçedir; kesin kanıt değil ama iyi bir başlangıç. Safsata, unvanı alanının dışına taşımak ya da unvanı kanıtın yerine koymak.
Örnekler
- ReklamÜnlü bir oyuncu bir bankanın faizini övüyor. Oyuncu faizden değil, oyunculuktan anlar.
- Sağlık“Doktor komşumuz dedi, bu diyet herkese iyi geliyor.” Hangi doktor, hangi bölüm, hangi çalışma?
- Teknoloji“Bilgisayarcı yeğenim dedi, bu telefon dinleniyor.” Yeğen web sitesi yapıyor.
- Okul“Öğretmen öyle dedi.” Öğretmen bir kişi; kitabı yazan bin kişi.