No. 19 Duygulara Başvurma Safsataları argumentum ad misericordiam
Duygu Sömürüsü Safsatası
İngilizcesi: Appeal to Pity
Vah vah! Öyle mi olmuş :(
Yönetici beni seçun. Kimse beni takmayi, bari ha bu olsun.
Uy, adamın kalbi kırık. Seçelum Fadime!
Kalbi kırık da herif hesap kitap bilmeyi. Aidatı kim toplayacak, gözyaşı mı?
Nedir?
Bir iddiayı ya da talebi, kanıt yerine acındırarak kabul ettirmeye çalışmak. Duygu gerçek olabilir; sadece iddianın doğruluğuyla ilgisi yoktur.
Kalıbı
- Benim durumum çok kötü / çok üzücü.
- Öyleyse X’i kabul et. (X’in durumla ilgisi yok.)
Neden tutmaz?
Acıma, hayır demeyi zorlaştırır; itiraz eden taş kalpli görünür. Safsata bunu kullanır: tartışma, iddianın doğruluğundan senin vicdanına taşınır. Oysa kötü durumda olan biri de haksız olabilir; üzüntü, bir sınav cevabını doğru, bir hesabı düzgün yapmaz.
Nasıl yakalarsın?
- Kanıt yerine bir dert anlatılıyor.
- Reddedersen kötü insan olacağın hissi.
- Dert ile talep arasında bağ yok; sadece yan yana duruyorlar.
Ne dersin?
İkisini ayır: “Durumuna üzüldüm, gerçekten. Ama konumuz şu: [iddia]. Ona bakalım.” Yardım etmek istiyorsan et; ama iddiayı kabul etmek yardım değildir.
Safsata olmadığı zaman
Bazen durumun kendisi konudur: ceza indirimi isterken zor durumu anlatmak alakalıdır, çünkü ceza zaten duruma göre verilir. Bağış isterken ihtiyacı anlatmak da öyle. Safsata, acımanın konuyla ilgisi olmadığı hâlde konuya sokulması.
Örnekler
- Okul“Bu dersten kalırsam bursum gider hocam.” Üzücü; cevaplar yine yanlış.
- İş“Zam istiyorum, kira çok arttı.” Kira arttı, doğru; zam, işin değeriyle ilgili.
- Alışveriş“Bugün hiç satış yapamadım abla, bir tane al.” Ürün bir anda daha iyi olmadı.
- Trafik“Ceza yazmayın memur bey, çocuğum hasta.” Işık hâlâ kırmızıydı.