No. 19 Duygulara Başvurma Safsataları argumentum ad misericordiam
Duygu Sömürüsü Safsatası
İngilizcesi: Appeal to Pity
Vah vah! Öyle mi olmuş :(
Yönetici beni seçun. Kimse beni takmayi, bari ha bu olsun.
Uy, adamın kalbi kırık. Seçelum Fadime!
Kalbi kırık da Dursun hesap kitap bilmeyi. Aidatı kim toplayacak, gözyaşı mı?
Nedir?
Bir iddiayı ya da talebi, kanıt yerine acındırarak kabul ettirmeye çalışmak. Duygu gerçek olabilir; ama iddianın doğru olup olmadığıyla bir ilgisi yoktur.
Kalıbı
- Benim durumum çok kötü / çok üzücü.
- Öyleyse X’i kabul et. (X’in durumla ilgisi yok.)
Neden tutmaz?
Acımak, hayır demeyi zorlaştırır; itiraz eden taş kalpli görünür. Safsata tam da bunu kullanır: tartışma, iddianın doğruluğundan senin vicdanına taşınır. Oysa kötü durumda olan biri de haksız olabilir; üzüntü, yanlış bir sınav cevabını doğru yapmaz, bozuk bir hesabı düzeltmez.
Nasıl yakalarsın?
- Kanıt yerine bir dert anlatılıyor.
- Reddedersen kötü insan olacakmışsın gibi bir his veriliyor.
- Dert ile talep arasında bir bağ yok; sadece yan yana duruyorlar.
Ne dersin?
İkisini ayır: “Durumuna üzüldüm, gerçekten. Ama konumuz şu: [iddia]. Ona bakalım.” Yardım etmek istiyorsan et; ama iddiayı kabul etmek yardım değildir.
Safsata olmadığı zaman
Bazen durumun kendisi konudur: ceza indirimi isterken zor durumu anlatmak konuyla ilgilidir, çünkü ceza zaten duruma göre verilir. Bağış isterken ihtiyacı anlatmak da öyledir. Safsata, acımanın konuyla ilgisi olmadığı hâlde konuya sokulmasıdır.
Örnekler
- OkulÖğrenci: “Bu dersten kalırsam bursum gider hocam.” Üzücü bir durum; ama sınav kâğıdındaki cevaplar yine yanlış.
- İşTedarikçi: “İhaleyi bize verin; vermezseniz şirket kapanır, on kişi işsiz kalır.” Durum gerçekten üzücü olabilir; ama ihale, en iyi teklifi verene verilir, durumu en kötü olana değil.
- AlışverişSatıcı: “Bu halı el dokuması abla, üç ay uğraştım, gözlerim bozuldu.” Emeğine üzülürsün; ama halının el dokuması olup olmadığı hikâyeden değil, arkasındaki düğümlerden belli olur.
- TrafikSürücü: “Ben kırmızıda geçmedim memur bey; iki gündür uyumuyorum, çocuk hasta.” Uykusuzluğu gerçek olabilir; ama ışığın kırmızı olup olmadığını uykusuzluk değil, kamera kaydı söyler.