No. 11 Konunun Özünü Kaçırma Safsataları
Konuyu Saptırma Safsatası
İngilizcesi: Red Herring
İyi de, çatı parası nereye gitti?
Çati parasi nereye gitti herif? Dün masanın üstündeydi.
Sen asıl komşunun oğlana bak, gene gece üçte geldi!
Komşunun oğlu gelmiş de para bulundi mi Temel?
Nedir?
Sıkışınca ortaya bambaşka bir konu atmak, herkes onun peşine düşsün diye. Yeni konu ilginç olabilir, hatta önemli de olabilir; ama sorulan soruyla alakası yok, soru da hâlâ cevapsız.
Kalıbı
- A: “X hakkında ne diyorsun?”
- B: “Asıl Y’ye bakmak lazım!” (Y ilgi çekici, X ile alakasız bir konu)
- Herkes Y’yi konuşur; X unutulur.
Neden tutmaz?
Konuyu değiştirmek, cevap vermekten kolaydır; hele yeni konu kızdırıcı ya da dedikoduysa. Numaranın gücü dinleyenin dikkatini dağıtır: dinleyici yeni yemi yutar, eski soruyu bırakır.
Nasıl yakalarsın?
- Cevap, soruyla aynı konudan bahsetmiyor.
- Yeni konu daha kızdırıcı ya da daha entrikalı; dikkat oraya kayıyor.
- Cümle “asıl…”, “ondan önce…”, “bunu bırak da…” diye başlıyor.
Ne dersin?
Yeme atlama. “Onu da konuşuruz. Şimdi soruma dönelim: [soruyu aynen tekrarla].” Gerekirse üç kere tekrarla; her tekrar, kaçışı biraz daha görünür yapar.
Safsata olmadığı zaman
Konuyu değiştirmek her zaman kaçış değildir. “Bu soruyu cevaplamadan önce şunu bilmemiz lazım” diyerek gerçekten bağlantılı bir şeyi öne almak meşrudur; yeter ki aradaki bağlantı gösterilsin ve sonra soruya dönülsün. Safsata, bağlantı yokken ve dönüş hiç gerçekleşmeyince olur.
Örnekler
- İş“Rapor neden gecikti?” “Asıl şu yeni ofis düzeni verimliliği öldürüyor.”
- Aile“Notların neden düştü?” “Anne, sen kardeşimin telefonunu gördün mü, sabaha kadar oynuyor.”
- Sosyal medyaBir ürünün kusuru sorulunca cevap: “Rakip firmanın skandalını duydunuz mu?”
- Futbol“Bu maçı neden kaybettik?” “Hakemin geçen sezonki maçını hatırlıyor musunuz?”