No. 18 Duygulara Başvurma Safsataları
Mazeret Safsatası
İngilizcesi: Special Pleading
Kural herkes için geçerli. Ama bana gelince durum farklı.
Sıra var Dursun, arkaya geç.
Kural herkes için, benimki acil. Bir de yağmur yağayi.
Sıradaki herkes acil, herkes ıslak. Kural “ben hariç” diye çalışmayi.
Nedir?
Herkese uygulanan bir kuralı, geçerli bir sebep göstermeden kendine ya da kendi tarafına uygulamamak. Mazeret her zaman vardır; ölçüt yoktur.
Kalıbı
- Kural: X olan herkes Y yapar.
- Ben de X’im.
- Ama benim durumum farklı. (Farkın kuralı neden değiştirdiği söylenmez.)
Neden tutmaz?
İnsan kendi durumunu hep özel görür; kendi acelesi acildir, başkasınınki bencilliktir. Safsata, bu hissi gerekçe gibi sunmaktan doğar: “benimki farklı” denir ama fark açıklanmaz. Kural gerçekten istisna kaldırıyorsa o istisna herkese açık olmalıdır; sadece sana açıksa o bir kural değil, ayrıcalıktır.
Nasıl yakalarsın?
- Kural herkese sıkı, konuşana esnek uygulanıyor.
- “Benimki farklı” deniyor ama fark ne, neden kuralı değiştiriyor, söylenmiyor.
- Aynı davranış, kimin yaptığına göre ad değiştiriyor.
Ne dersin?
“Farkın ne?” diye sor, sonra da “bu fark neden kuralı değiştiriyor?” Cevap dönüp dolaşıp “çünkü ben”e çıkıyorsa o bir mazerettir, kural değil. Bir de aynayı çevir: “Aynı şeyi ben yapsam kabul eder miydin?”
Safsata olmadığı zaman
Gerçek istisnalar vardır: ambulans kırmızıda geçer, hamile kadın sıraya girmez. Bunlar herkese açık, sebebi belli, kuralın parçası olan istisnalardır. Safsata, sebebi olmayan ya da sadece bir kişiye açılan istisnadır.
Örnekler
- Trafik“Herkes park yasağına uysun ama ben iki dakikalığına duracağım.” Oradaki herkes zaten iki dakikalığına duruyor.
- İşMüdür: “Geç kalanlar rapor yazacak.” Kendisi geç kalınca rapor yazmıyor: “Benim işim başka.”
- AileAnne: “Masada telefon yasak.” Yasağı koyan anne kendi mesajına bakıyor: “Benimki önemli.”
- FutbolRakip aynı faulü yapınca kırmızı kart isteniyor, bizimki yapınca “oyunun parçası” oluyor.