No. 34 Şaşırtma Safsataları
Mükemmel Çözüm Safsatası
İngilizcesi: Nirvana Fallacy
Her şeyi çözmüyor diye hiçbir şeyi çözmüyor sayıyorsun. Kemeri tak.
Kemer taksan da kaza olur. Kazayı önlemeyi ki, ne faydası var?
Doğru deyi. Ben de takmayrum, boşuna sıkayi.
Kemer kazayı önlemez, camdan uçmayı önler. İkiniz de takın, yoksa ineyrum.
Nedir?
Bir çözümü, mükemmel olmadığı için reddetmek: sorunun tamamını bitirmiyorsa hiçbir işe yaramıyormuş gibi davranmak. Gerçek dünyada çözümler elimizdeki başka çözümlerle karşılaştırılır; hayalimizdeki kusursuz çözümle değil.
Kalıbı
- X, sorunu tamamen çözmüyor.
- Öyleyse X işe yaramaz. (Ya da: X’i yapmayalım.)
Neden tutmaz?
Karşılaştırmanın bir ucu gerçek, öteki ucu hayaldir; hayal her zaman kazanır. Kemer her kazada kurtarmaz, aşı herkesi korumaz, diyet her kiloyu vermez; ama hepsi hiç yapmamaktan iyidir ve asıl karşılaştırma budur. Bu safsata en çok, bir şey yapmak istemeyenin işine yarar: mükemmel çözüm gelene kadar hiçbir şey yapmamak da bir tercihtir ve genelde en kötüsüdür.
Nasıl yakalarsın?
- Çözüm, başka çözümlerle değil, kusursuz bir hayalle karşılaştırılıyor.
- “Tamamen çözmüyor”, “yine de olacak”, “yüzde yüz değil” kalıpları.
- Reddedilen çözümün yerine ne konacağı söylenmiyor; genelde hiçbir şey konmuyor.
Ne dersin?
Karşılaştırmayı gerçek dünyaya çek: “Mükemmel çözümle değil, elimizdekiyle karşılaştır. Bunu yapmazsak ne olacak?” Sonra sayıları iste: “Tamamen çözmüyor, tamam; ne kadarını çözüyor?” Yarısını çözen bir şey, hiçbirini çözmeyenden iyidir.
Safsata olmadığı zaman
Bir çözümün yetersiz olduğunu gösterip daha iyisini önermek safsata değil, tam da yapılması gerekendir. Çözümün faydasından çok zararı ya da maliyeti olduğunu göstermek de öyledir. Safsata, “daha iyisi” diye somut bir şey göstermeden, kusursuz olmayanı çöpe atmaktır.
Örnekler
- Sağlık“Grip aşısı olmayacağım, aşı olan da grip oluyor.” Oluyor; daha seyrek ve daha hafif. Karşılaştırma “aşı ile hiç grip olmamak” değil, “aşılı ile aşısız”.
- İş“Bu yeni sistem hataları tamamen bitirmiyor, o zaman eskisiyle devam edelim.” Yeni sistem hataların yarısını bitiriyor; eskisi hiçbirini bitirmiyor.
- Trafik“Hız kamerası kazaları sıfırlamıyor, boşa masraf.” Kamera kazaları yüzde otuz azaltıyorsa boşa masraf değil; sıfırlayan bir şey zaten yok.
- Aile“Çocuğa ekran süresi koysak ne olur, yine bakacak.” Günde bir saat bakmakla altı saat bakmak aynı şey değil.