No. 10 Otoriteye Başvurma Safsataları argumentum ad populum
Grup Baskısı Safsatası
İngilizcesi: Bandwagon
Herkes oradan alıyor, çünkü herkes oradan alıyor.
Herkes Şükrü’nün tezgâhından aliyi. Demek en iyisi onunki.
Kalabaliğa bak, kesin ucuzdur!
Kalabalık diye herkes oradan aliyi. Domatese bakan yok.
Nedir?
Bir şeyi çok kişi yapıyor ya da inanıyor diye doğru saymak. Kalabalık, doğruluğun ölçüsü değildir; sadece kalabalığın ölçüsüdür.
Kalıbı
- Çoğu insan X’e inanıyor / X yapıyor.
- Öyleyse X doğrudur / iyidir.
Neden tutmaz?
İnsanın fıtratında sürüyü takip etmek vardır; genelde işe de yarar. Ama kalabalık çoğu zaman kendi kendini besler: kuyruk uzun diye kuyruğa girilir, kuyruğa girildikçe kuyruk uzar. Dünya bir zamanlar düz sanılıyordu; milyonlar yanılabilir, hep beraber yanıldıklarıyla kalırlar.
Nasıl yakalarsın?
- “Herkes”, “milyonlar”, “en çok satan”, “bütün dünya” kelimeleri.
- Kanıt yerine sayı var; ama sayı insanı sayıyor, doğruyu değil.
- Katılmayınca cevap: “Sen herkesten iyi mi bileceksin?”
Ne dersin?
“Herkes öyle diyor olabilir; peki neden?” Kalabalık bir gerekçe söyleyemiyorsa kalabalık sadece kuru kalabalıktır. Bir de şunu sor: “Ya herkes yanılıyorsa?”
Safsata olmadığı zaman
Çoğunluğun görüşü, başka bilgin yokken makul bir başlangıçtır: bilmediğin bir şehirde dolu lokantaya girmek akıllıcadır. Uzmanların çoğunluğu ise bambaşka bir şey; o kalabalık kanıta bakmış insanlardan oluşur. Safsata, kalabalığı kanıt sanmaktır.
Örnekler
- Reklam“Türkiye’nin en çok satan yoğurdu.” En çok satan, en iyi demek değil; en çok reklamı yapılan demek olabilir.
- Sosyal medya“Bu videoyu on milyon kişi izledi.” On milyon kişi yavru kedi videosunu da izler.
- Okul“Bütün sınıf bu dershaneye gidiyor.” Sınıfın nereye gittiğini gösterir; dershanenin kalitesini değil.
- Alışveriş“Herkes bu telefonu alıyor.” Herkesin ihtiyaçları seninkiyle aynı mı?