No. 27 Kategori Hataları
Bütünleme Safsatası
İngilizcesi: Composition
Parçalar tek tek güzel diye bütün de güzel olmuyor. Kazana bir bak.
Balık güzel, baklava güzel. İkisini bir kazana at, iki kat güzel olur.
Mantık sağlam! Ben de karpuz getireyrum!
Parça parça güzel olan, bir arada güzel olmayi Fadime. Ha bunu köpek bile yemez.
Nedir?
Parçaların özelliğini bütüne taşımak: her parça hafifse bütün hafiftir, her oyuncu iyiyse takım iyidir, her malzeme lezzetliyse yemek lezzetlidir. Bazen doğrudur, çoğu zaman değildir; bütün, parçaların toplamından başka bir şeydir.
Kalıbı
- A’nın her parçası X özelliğine sahip.
- Öyleyse A’nın kendisi de X özelliğine sahip.
Neden tutmaz?
Bazı özellikler toplanır: her parça kırmızıysa bütün de kırmızıdır. Bazıları toplanmaz: her tuğla hafiftir ama duvar ağırdır; her oyuncu yıldızdır ama takım dağınıktır; her malzeme lezzetlidir ama karışım berbattır. Parçalar bir araya gelince birbirini etkiler; safsata, bu etkileşimi yok saymaktır.
Nasıl yakalarsın?
- “Her biri… öyleyse hepsi…” kalıbı.
- Parçalar tek tek övülüyor; bir araya gelince ne olacağı hiç sorulmuyor.
- Özellik toplanabilir mi diye bakılmamış: ağırlık toplanır, uyum toplanmaz.
Ne dersin?
“Bu özellik toplanan bir özellik mi?” diye sor. Sonra bir araya gelince ne olacağını konuş: “Parçalar birbirini nasıl etkiliyor?” Karşı örnek hazır: bir tüy hafiftir ama bir kamyon dolusu tüy hafif değildir.
Safsata olmadığı zaman
Toplanan özelliklerde bu çıkarım geçerlidir: her parça çelikse bütün de çeliktir, her parça bir kiloysa on parça on kilodur. Fark, özelliğin türündedir. Bütünün parçalarından farklı davranıp davranmayacağını bilmiyorsan, bilmediğini kabul et.
Örnekler
- FutbolBaşkan: “Her mevkiye ligin en iyisini aldık, şampiyonluk kesin.” On bir yıldız yan yana gelince bir takım etmiyor ama.
- İş“Her departman kendi işini mükemmel yapıyor, demek ki şirket de mükemmel.” Departmanlar birbirini beklerken müşteri çoktan gitti.
- AlışverişSatıcı: “Bu bilgisayarın her parçası en iyisi.” Parçalar birbirine uymuyorsa en iyi parçalardan en kötü bilgisayar çıkar.
- Aile“Hepimiz sakin insanlarız; bayramda bir araya gelince de sakin oluruz.” Her bayram görüyoruz, olmuyor.