No. 23 Saldırı Safsataları
Dolduruşa Getirme Safsatası
İngilizcesi: Poisoning the Well
Daha ağzımı açmadan haksız çıktım. Kuyuyu önceden zehirlemişsin.
Dursun geliyi. Karpuzdan hiç anlamaz, ne derse tersini yap.
Ha bu karpuz ham, tıkırtısından belli.
Fadime söyledi, sen anlamazsun. Ham diyorsan olgundur!
Nedir?
Biri konuşmadan önce dinleyicileri ona karşı doldurmak: “şimdi size yalan söyleyecek”, “o zaten hep abartır”. Söylenen ne olursa olsun, zehirlenmiş kuyudan kimse içmez.
Kalıbı
- A şimdi X diyecek.
- Ama A şöyle biridir (yalancı, abartıcı, çıkarcı).
- Öyleyse A ne derse desin dikkate almayın.
Neden tutmaz?
Bu, adam karalamanın önceden yapılanı. Farkı zamanlama: saldırı iddiadan önce gelir ve iddiayı dinlenmeden mahkûm eder. Üstelik kurbanın savunması bile zehre dahil olur: itiraz ederse “bak, dediğim gibi” denir. Kuyu bir kere zehirlenince temiz su da zehirli görünür.
Nasıl yakalarsın?
- Kişi hakkındaki uyarı, kişi konuşmadan önce geliyor.
- “Ne derse desin” kalıbı: içerik daha duyulmadan önemsizleştiriliyor.
- Karşı taraf kendini savununca bu da suçun kanıtı sayılıyor.
Ne dersin?
Zehri görünür yap: “Daha ne diyeceğimi duymadan karar verildi. Bir dinleyin, sonra karar verin.” Kendini savunmaya girme; iddiayı kısa ve sakin söyle, kanıtını ver. Temiz suyun tadı er geç belli olur.
Safsata olmadığı zaman
Bir kaynağın sicilini önceden hatırlatmak bazen gereklidir: “Bu satıcı geçen yıl bizi kandırdı, dikkatli olalım.” Bu dinlemeyi engellemez; dikkatli dinlemeyi ister. Safsata, sicil yerine sıfat kullanıp dinlemeyi tümden kapatmak.
Örnekler
- İşToplantıdan önce: “Muhasebenin sunumunu dinlemeyin, hep felaket senaryosu.” Sunum başlamadan bitti.
- Aile“Ablan ne derse desin, kıskançlığından.” Abla “yavaş sür” dedi; kıskançlık sayıldı.
- Sosyal medya“Bu konuda ne yazılırsa yazılsın, yazanlar para almıştır.” Kanıt gösterilmeden, gösterilecek kanıt çürütüldü.
- Futbol“Bu yorumcu bizi hiç sevmez, ne derse tersi.” Yorumcu “kaleci iyiydi” dedi; demek kötüydü.