No. 23 Saldırı Safsataları
Dolduruşa Getirme Safsatası
İngilizcesi: Poisoning the Well
Daha ağzımı açmadan haksız çıktım; herkesi önceden dolduruşa getirmişsin.
Dursun geliyi. Karpuzdan hiç anlamaz, ne derse tersini yap.
Ha bu karpuz ham, tıkırtısından belli.
Fadime söyledi, sen anlamazsun. Ham diyorsan olgundur!
Nedir?
Biri daha konuşmadan dinleyicileri ona karşı doldurmak: “şimdi size yalan söyleyecek”, “o zaten hep abartır”. Söylenen ne olursa olsun, dolduruşa gelmiş dinleyici artık dinlemez. Diğer adı da buradan gelir: zehirlenmiş kuyudan kimse su içmez.
Kalıbı
- A şimdi X diyecek.
- Ama A şöyle biridir (yalancı, abartıcı, çıkarcı).
- Öyleyse A ne derse desin dikkate almayın.
Neden tutmaz?
Bu, adam karalamanın önceden yapılmış hâlidir. Farkı zamanlamadadır: saldırı iddiadan önce gelir ve iddiayı daha dinlenmeden mahkûm eder. Üstelik hedef alınan kişinin savunması bile zehre dahil olur: itiraz ederse “bak, dediğim gibi” denir. Dinleyici bir kere doldurulunca, en makul söz bile ona şüpheli gelir.
Nasıl yakalarsın?
- Kişi hakkındaki uyarı, kişi daha konuşmadan geliyor.
- “Ne derse desin” kalıbı: içerik daha duyulmadan önemsizleştiriliyor.
- Karşı taraf kendini savununca bu da suçun kanıtı sayılıyor.
Ne dersin?
Oyunu görünür kıl: “Daha ne diyeceğimi duymadan karar verdiniz. Bir dinleyin, sonra karar verin.” Kendini savunmaya girişme; iddianı kısa ve sakin söyle, kanıtını ver. Makul söz, dolduruşu er geç boşa çıkarır.
Safsata olmadığı zaman
Bir kaynağın sicilini önceden hatırlatmak bazen gereklidir: “Bu satıcı geçen yıl bizi kandırdı, dikkatli olalım.” Bu, dinlemeyi engellemez; dikkatli dinlemeyi ister. Safsata, sicil yerine sıfat kullanıp dinlemenin önünü tümden kapatmaktır.
Örnekler
- İşToplantıdan önce müdür: “Muhasebenin sunumunu ciddiye almayın, hep felaket senaryosu anlatırlar.” Sunum daha başlamadan bitmiş oldu.
- Aile“Ablan ne derse desin, kıskançlığından söylüyor.” Abla “yavaş sür” dedi; o da kıskançlıktan sayıldı.
- Sosyal medya“Bu konuda ne yazılırsa yazılsın, yazanlar para almıştır.” Daha ortaya bir kanıt konmadan, konacak her kanıt peşinen çürütülmüş oldu.
- Futbol“Bu yorumcu bizi hiç sevmez, ne derse tersi doğrudur.” Yorumcu “kaleci iyiydi” dedi; demek ki kaleci kötüydü.